Monday, July 22News That Matters

किसानमा उत्साह भर्दै प्रदेश सरकार, सामूहिक खेतीले बदल्यो गाउँ

सामुहिक खेतीको टमाटर अवलोकन गर्दै कृषक

राजकुमार भट्टराई
खोटाङ, जेठ ३१ । संघीयताले जनतालाई के दियो ? राजनीतिक वृत्तमा पछिल्लो समय धेरै चर्चित रहेको यो प्रश्नबारे धेरै बहस हुनसक्छ । तर, खोटाङ बुइपाका किसानलाई आएर कसैले यही प्रश्न तेस्र्यायो भने उनीहरुले दिने उत्तरले प्रश्नकर्ता नतमस्तक त बन्न बाध्य हुनेछन् ।

उनीहरुकै अनुभवमा पनि यहाँका किसानलाई संघीयताले सहयोगको बलियो आड दिएको छ । उनीहरुको होस्टेमा कोशी प्रदेश सरकारको हैंसेले यहाँका किसानलाई उत्साह थपिदिएको छ । प्रदेश सरकारको उपस्थिति किसानका लागि बलियो अभिभावकीय छहारी सावित भएको छ ।

परम्परागत मकै, कोदो, धान लगायतका खेती गरिरहेका उर्लेनी गाउँका स्थानीयहरुको करीब ६ वर्ष अगाडी सोँच बदलियो । अहिले उनीहरुको जीवनस्तर र दैनिकी बदलिएको छ ।

खोटाङको दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी नगरपालिका–१४ बुइपा उर्लेनी गाउँमा अहिले करीब ६० वटा टनेलमा तरकारी खेती भइरहेको छ । गाउँका २६ घर परिवारले गरेको यो सामूहिक खेती आम्दानीको स्रोत मात्रै बनेको छैन्, अरुका लागि प्रेरणा पनि बनिरहेको छ । सुरुमा विदेशबाट फर्किएका १२ जनाले सामूहिक कृषि खेती गर्ने सल्लाह गरे । त्यसपछि गाउँका अन्य १४ घर परिवार पनि जोडिएपछि उर्वरा कृषक समुह दर्ता गरेर २६ परिवारले अहिले सामूहिक खेती गरिरहेका छन् ।

उलेर्नीका कृषकले लगाएको चार ठाउँमध्ये एक ठाउँको कृषि खेती

समूहका अध्यक्ष छत्रमान राई, चामकुमार राई, रमेश राई, अविराज थुलुङ, सुनिल राई, अञ्चल राई, केदार राई, मनकुमार राई, दिपक राई, मदन राई, किशोर राई, रोतन राई र मेजर राई विदेशबाट फर्किएर सामुहिक खेतीमा लागेका हुन् । उर्वरा कृषक समुहको मुख्य बाली गोलभेडा (टमाटर) हो । टमाटरसँगै बन्दा, काउली, मुला, प्याज, अकबरे खोसार्नी, तिते करेला, काँक्रा, जुखुने फर्सी लगायतका बालीहरु उनीहरुले लगाउने गरेका छन् । उत्पादन भएको कृषि उपज बजारसम्म लान समूहले ६ लाखमा एउटा अटो खरिद गरेका छन् । सोही अटोबाट बुइपादेखि दिक्तेल बजारसम्म कृषि उपज लगरे उर्वरा समुहले बिक्री गर्ने गरेको समुहका अध्यक्ष छत्रमान राई बताउनुहुन्छ ।

कोशी प्रदेश सरकारले सामूहिक खेतीका लागि बलियो आड दिएपछि यहाँका किसानले समूहमा खेती गर्न कम्मर कसेका थिए । प्रदेश सरकार मातहतको कृषि ज्ञान केन्द्र खोटाङले उर्वरा कृषक समुहलाई आर्थिक वर्ष २०७७/०७८ मा २५ लाख र आर्थिक वर्ष २०७८/०७९ मा १२ लाख गरी हालसम्म ३७ लाख अनुदान रकम प्रदान गरेको छ ।

सरकारले नगद अनुदान दिएपछि उर्वरा कृषक समुहलाई कृषि खेती गर्ने हौसला प्राप्त भएको छ । सुरुमा सबै परिवारले थोरबहुत रकम संकलन गरेर सामूहिक खेती गर्न सुरु गरेका थिए । सरकारबाट अनुदान पाइन्छ भन्ने जानकारी उनीहरुलाई थिएन । सञ्चारमाध्यममा अनुदान सम्बन्धि आएको सूचना पाएपछि समुहका सदस्यहरुले ज्ञान केन्द्रमा प्रस्तावना हालेको बताउछन् ।

ज्ञान केन्द्रले उर्वरा समुहले गरिरहेको काम मन पराएर अनुदान दिएपछि उनीहरुले व्यवस्थित आधुनिक कृषि खेती गरिरहेका हुन् । सरकारबाट अनुदान लगेर कृषि खेती गर्नेहरुको सूचिमा उर्वरा समुह एक नम्बरमा आउने ज्ञान केन्द्रका सूचना अधिकारी सञ्जय कुमार पण्डित बताउनहुन्छ ।

सामुहिक खेतीमा उत्पादन गरिएको काक्रा

अचेल सिजनको बेला हरेक दिन किसानको कृषि उपज बजार पुग्ने गरेको छ । अन्य समय बेमौसमी उपजहरु हप्ताको शुक्रबार बुइपा साप्ताहिक हाटमा लगेर बिक्री गर्ने गरेको अध्यक्ष राईको भनाइ छ । बुइपा बजारमा उर्वरा कृषक समुहको कृषि उपज बिक्री वितरणको लागि नगरपालिकाले छुट्टै संरचना निर्माण गरिदिएको छ । बजारमा निर्माण भएको संरचनामा अन्यलाई शूल्क लाग्ने भएपनि उर्वरा समुहलाई निःशूल्क संरचना उपलब्ध गराइएको बुइपाका वडाध्यक्ष दिनेश राई बताउनुहुन्छ ।

उर्वरा कृषक समुहले गाउँभरिको करिब ६ सय रोपनी जग्गामा चार ठाउँमा छुट्टा छुट्टै क्लस्टर निर्माण गरेर खेती गरिरहेको छ । करिब ८० वटा टनेल र टनेल बाहिर पनि तरकारी खेती गरिरहेको कृषक समूहलाई केही समय अघि आएको हावाहुरीले क्षति गरेको छ । केही टनेलहरु उडाउनुका साथै च्यातिदिएपछि अहिले समुहसँग ६० वटा टनेल बाँकी रहेको हो । उक्त टनेल भित्र अहिले काँक्रा, टमाटर फलिरहेका छन् । अन्य तरकारीको बिरुवा हुर्किदै गरेको अध्यक्ष राई बताउनहुन्छ ।

२६ घरलाई चारदेखि पाँच समुहमा बिभाजन गरेर काम गर्ने गरिएको छ । हरेक घरबाट एक जनाको उपस्थितिमा कुनै समूहले खनजोत गर्ने, कुनै समूहले मल बोक्ने, कुनै समूहले बिउ बिरुवा उत्पादन गर्ने लगायतको काम बाँडफाँड गरिएको छ ।

कुनै समूहले उत्पादन भएको उपज बजारसम्म लगेर बिक्री गर्ने गर्छ । उपज बिक्री भएर जम्मा भएको रकम हरेक शनिबार समूहको बैठकले हिसाब गरेर कोषमा जम्मा गर्ने गरेको छ । समूहका सदस्यहरुले हरेक महिना १ सय २५ रुपैयाँ रकमसमेत कोषमा जम्मा गर्ने गरेका छन् । उक्त रकम अनिवार्य तरकारी बिक्रीबाट आम्दानी गरेको हुनुपर्ने नीति राखिएको छ ।

समूह भन्दा फरक सबैले आ–आफ्नो घुर्यानमा छुट्टा छुट्टै पनि तरकारी खेती गर्ने गरेका छन् । त्यसको बजारीकरण पनि समूहले नै गर्ने गरेको छ । समूह र ब्यक्तिगत गरेर हरेक परिवारले वर्षको ४/५ लाख कमाउने गरेको समूहका सदस्यहरु बताउँछन् । जसले गर्दा घर परिवार चलाउन अहिले उर्लेनी गाउँका नागरिकलाई कुनै समस्या छैन् । युवाहरु पनि बैदेशिक रोजगारीमा जान छाडेर गाउँमै आधुनिक खेती गर्न जागरुक भएका छन् ।

उत्पादन हुँदै गरेको टमाटर

खेतीमा लाग्ने रोग र त्यसको उपचार पनि समुहका सदस्यहरु आफै गर्न जान्ने भएका छन् । ज्ञान केन्द्र लगायतले दिएको तालिमबाट खेतीलाई कसरी जोगाउने भनेर अहिले सबै सिपालु भइसकेका छन् । अन्य समयमा साप्ताहिक र भदौ, असोज तथा माघ फागुनमा तरकारी खेतीको सिजनमा उर्वरा कृषक समुहले प्रत्येक दिन करीब १० हजार बराबरको तरकारी बिक्री गर्ने गरेको छ । बुइपा बजारसँगै, सदरमुकाम दिक्तेल र त्रि–धार्मिक स्थल हलेसी बजारमा पनि उर्वरा कृषक समूहको तरकारी पुग्ने गरेको छ ।

समूहले कमाएको आम्दानी सबै सदस्यलाई बराबर बाँडेर समूहको कोष रित्तो बनाउने भन्दा पनि आवश्यकताको आधारमा आम्दानी बाँड्ने र अन्य रकम कोषमा जम्मा गर्ने गरेका छन् । समूहको आम्दानीबाट ३ वर्ष अगाडि ९ लाखमा मोरङ जिल्लामा १० धुर जग्गा खरिद गरेका छन् । अहिले जग्गाको भाउ बढेर करीब २० लाख पुगेको समूहका पूर्व अध्यक्ष सुमन राई बताउनुहुन्छ । अहिले समूहसँग एउटा अटो, २० लाख बराबरको जग्गा र कोषमा २ लाख नगद रकम छ । कृषि उपज बजार लान नपरेको समयमा अटोलाई मानिस बोक्न पनि प्रयोग गरिएको छ । यसबाट पनि आम्दानी भइररहेको छ ।

‘हामीले सुरुवातदेखि नै आम्दानी बाँड्ने भन्दा पनि समूहमा जम्मा गर्ने गरेका छौँ । समूहका कोही सदस्यलाई आवश्यक परेमा, उसले छुट्टै अन्य कृषि खेती तथा पशुपालन गर्न चाहेमा समूहको कोषबाट किस्तामा फिर्ता गर्ने गरी दिने गरेका छौँ ” पूर्वअध्यक्ष राईले भन्नुभयो, ‘दशै तिहार जस्ता चाडपर्वमा आम्दानीको केही रकम सदस्यहरुलाई बाँड्ने पनि गरेका छौँ । तर, प्राय सबैले ब्यक्तिगत पनि खेती गर्नुभएको छ । त्यसबाट राम्रो आम्दानी सबैले गरिरहेका छन् । समूहलाई धनी बनाउने र सबै सदस्यहरु पनि धनी हुने हाम्रो सोच छ ।’

हाल उर्वरा कृषक समूहले कृषि उपज संकलन गर्न एउटा भवन पनि निर्माण गरेको छ । भवन निर्माणमा वडा कार्यालय र समृद्धि परियोजनाले सहयोग गरेको अध्यक्ष छत्रमानले बताउनुभयो । आगामी दिनमा तरकारी खेतीलाई थप गर्दै जाने समूहको योजना छ । तरकारीमा च्याउ खेती र मौरीपालन पनि सुरु गर्ने योजना रहेको अध्यक्ष छत्रमानले सुनाउनुभयो ।

‘हामी विदेशबाट फर्किएर लागिपरेका छौँ, यसलाई यतिमै सिमित बनाउने होइन, बृहत बनाउने हाम्रो सोच छ । गाउँका अन्य युवाहरु पनि बैदेशिक रोजगारीका लागि विदेश पलायन नहुन् भनेर तरकारी खेती सिकाइरहेका छौँ । अब तरकारी खेतीलाई बृहत बनाउँदै, यसमा मौरीपालन, सुँगुर, बाख्रा जस्ता पशुपालनलाई पनि जोड्ने हाम्रो योजना छ’, अध्यक्ष छत्रमान राईले भन्नुभयो, ‘जसको लागि पुनः सरकारले हामीलाई सहयोग गरोस् भन्ने हाम्रो चाहाना छ । हाल हामीले गरिरहेको तरकारी खेतीमा सिँचाइको थोरबहुत समस्या छ । यस्ता समस्या समाधान गर्न र बाकी योजना सफल बनाउन सरकारले हामीलाई पुनः सहयोग गरे यस गाउँलाई नमुना बनाउने हाम्रो उद्देश्य छ । हाम्रा यी योजनाहरु सफल भएमा गाउँका कोही युवा आगामी दिनमा रोजगारीको लागि विदेश जाने छैनन् ।’